Categoriearchief: Vertalen

Alle blogs die over vertalen inhoudelijk gaan.

Redactie of proofreading? (deel 2)

Redactie en proofreading van vertalingen

In de vorige blog legde ik je het verschil uit tussen redactie en proofreading.
Ik krijg wel eens de vraag of een vertaling ook nog redactie of proofreading nodig heeft. In deze blog vind je het antwoord.

De blogs waarover ik het in mijn vorige post over redactie en proofreading had, waren vertalingen. Een vertaling is een tekst als alle andere en moet ook op die manier geredigeerd en gecontroleerd worden. De meeste vertalers “proofreaden” hun vertalingen zelf voor ze hem insturen of laten dat door een collega doen. Zeker als een vertaling gepubliceerd of gedrukt moet worden, is dit een stap die niet overgeslagen mag worden. Het is zelfs het beste als iemand anders dan de vertaler de uiteindelijke proofreading doet, omdat een buitenstaande de tekst weer helemaal met een frisse blik bekijkt.

Als de vertaalde tekst gepubliceerd wordt, gaat het eigenlijk nog een stap verder. Soms is proofreading alleen niet voldoende. Bijvoorbeeld wanneer het een reclametekst betreft, die indruk moet maken op het doelpubliek. Je kunt twee dingen doen: Je zoekt een vertaler die ook tekstschrijver is. Deze redigeert als het ware direct zijn eigen vertaling. (Let op, hierna is een proofreader nodig). Of je laat de tekst eerst vertalen door een vertaler en dan door een redacteur of copywriter bewerken. Zowel de vertaler/tekstschrijver als de redacteur of copywriter letten op de inhoud en de stijl van de tekst en zullen met de schrijver overleggen als zij belangrijke wijzigingsvoorstellen hebben. Het is belangrijk dat vertaler / tekstschrijver en redacteur of copywriter native speakers zijn, ze hebben de taal van de uiteindelijke tekst dus als moedertaal.

Redactie en proofreading van machinevertalingen

Het komt steeds meer voor dat teksten worden vertaald met behulp van een vertaalmachine of Google Translate. Om hiervan goede, nette teksten te maken, worden die vervolgens aangeboden voor proofreading. Deze werkwijze kan echter leiden tot een tijdrovende en kostbare klus. Vaak is er namelijk van de teksten geen chocola te bakken. Een machine houdt geen rekening met inhoud, stijl, doelgroep, enz. In plaats van proofreading is hier dan juist een heel grondige redactie nodig, door een vertaler, omdat het origineel er vaak bij gepakt moet worden om de tekst te begrijpen. Er gaat heel wat tijd zitten in het uitzoekwerk en het herformuleren. Daarna moet de tekst misschien ook nog geredigeerd worden (zie vorige kopje). Eenvoudiger en goedkoper is het dan om de tekst helemaal opnieuw te laten vertalen, door een mens. Pas daarna kan de proofreader worden ingeschakeld.

Voordat je begint met een tekst is het goed om na te denken over welke service je nodig hebt. Stel jezelf de volgende vragen: Is de vertaling voor intern gebruik, of moet de vertaling gepubliceerd worden? Is de vertaler ook tekstschrijver of heb ik ook een redacteur of copywriter nodig?

De blogs van mijn opdracht waren heel goed en door een professionele vertaler vertaald en ik hoefde ze alleen te “proofreaden”. Dat scheelde de opdrachtgever een boel tijd en geld.

Wil je weten hoe het zit met redactie en proofreading van een oorspronkelijke, niet vertaalde tekst? Lees dan mijn blog redactie en proofreading deel 1.

Leesplezier met detectives

Detectives voor kinderen

In de jaren zeventig van de vorige eeuw waren de detectiveboeken van Enid Blyton De vijf detectives razend populair. Ook bij mijzelf. Ik heb er ik weet niet hoeveel verslonden. En nu lees ik ze met plezier met mijn zoon. De meeste kinderen houden van spannende boeken, waarbij ze kunnen dromen dat ze zelf de grote held van het verhaal zijn. Detectives zijn een heel goed voorbeeld van dit soort boeken, hoewel er maar weinig echt pure detectives voor kinderen bestaan. Ik vind het dus extra bijzonder dat ik nu zulke boeken mag vertalen: Inspecteur Sarti.

  Klassieke detective: Inspecteur Sarti

Cover_GitaarmoordNiet voor niets bestaan er veel boeken waarin kinderen een mysterie of een misdaad oplossen. Maar wat me erg aanspreekt in de serie over inspecteur Sarti, is dat ze anders zijn deze kinderboeken. Het is niet een kind dat op onderzoek uitgaat, maar de inspecteur, precies zoals de klassieke, pure detectives van bijvoorbeeld Agatha Christie en Detective Columbus. Wel wordt hij, al is het meestal bij toeval, geholpen door een jongen van dertien.
Ook het verloop van het verhaal is die van de klassieke detective: inspecteur Sarti zit soms op het verkeerde spoor, heeft tegenslagen, maar weet uiteindelijk de misdaden toch op te lossen. En de ontknopingen zijn zeker verrassend!

De juiste toon

Schrijver Loriano Macchiavello weet heel realistische personages neer te zetten met hun eigen sterktes en, vooral, zwaktes. Zowel de inspecteur als de jongen vertonen niet altijd even voorbeeldig gedrag, maar ze hebben beiden het hart op de juiste plaats. Het is een uitdaging om in de vertaling steeds de juiste toon te vinden om de personages ook zo neer te zetten als ze zijn. Niet te soft én niet te negatief. Dat betekent het boek een paar keer heel goed lezen, aantekeningen maken, vertalen, hardop teruglezen en veel veranderen. In een kinderboek is het dan nog eens extra belangrijk dat je oplet hoe dingen in gewoon Nederlands worden gezegd, omdat de kinderen het verhaal anders minder goed volgen. En de bedoeling is volgens mij toch om vooral te zorgen dat de kinderen een leuk en spannend boek kunnen lezen.

 Leesplezier

Ik heb de boeken uit de miniserie over Inspecteur Sarti zelf met veel plezier gelezen. Ik was echt tot het einde geboeid. En ook in het vertalen heb ik lol. Nu hoop ik natuurlijk dat ze mijn zoon straks net zo veel leesplezier bezorgen en dat ze lang bij ‘m op de plank blijven, net als bij mij De vijf detectives.

Misschien vind je deze blogs ook leuk:
Namen vertalen in een kinderboek ; Hoe kwam jij dit jaar in kerststemming? ; Boekvertaling: mythes en taboes ; Vertalersworkshop op de Bolognabookfair 2014

 

Zaken doen in Italië

Zaken doen in Italië: hoe doet u dat? Een aantal Italiaanse etiquetteregels

zakenlunch - zaken doen in ItaliëEind augustus. De vakantie zit er weer op, ook in Italië waar augustus de traditionele vakantiemaand is, begint binnenkort het gewone leven weer. En u staat in de startblokken en wilt succesvol zaken doen in Italië. Uw enthousiasme en kunde brengt u natuurlijk een heel eind. Toch is het goed om bij een aantal culturele verschillen tussen Italië en Nederland stil te staan.

 To the point
Nederlanders komen graag snel to the point. We weten wat we willen en daar zijn we graag duidelijk over. In Italië werkt dat anders. Daar begint u met ‘aftasten’. In een algemeen gesprek laat u zien dat u interesse in uw mogelijke zakenpartner heeft: in zijn persoon, de streek waar hij vandaan komt, de plaatselijke voetbalclub. Een zakenlunch is een goede invulling van een eerste afspraak.
Zit u op één lijn? Formuleer dan daarna voorzichtig uw voorstel. De Italiaanse taal op zich dwingt u er al haast toe om breedsprakig en met veel omhaal uw bedoelingen duidelijk te maken. Maar het is ook echt nodig, want doet u dat niet, dan zal de Italiaan u al gauw bot en te rechtlijnig vinden.

Tip! Voordat u zomaar opbelt voor een afspraak, stuur eerst een mailtje dat u gaat bellen en waarover, zodat uw contact niet overvallen wordt.

Formaliteiten
Italianen vinden een persoonlijke benadering bij het zaken doen belangrijk. Dat lijkt haast haaks te staan op het belang dat ze hechten een formaliteiten. De toon, zeker tijdens de eerste zakelijke contacten, is in Italië formeel. Tutoyeer uw gesprekspartner dus zeker niet eerder dan hij of zij dat doet. Spreek hem of haar liefst aan met dottore of dottoressa. Ook als zij deze academische graad niet bezitten, drukt u zo uit dat u hun expertise op hun vakgebied erkent. Stel uzelf  voor met voor- en achternaam zonder verdere plichtplegingen. Uw eventuele eigen titels vermeld u op uw visitekaartje.
Zakenlunch? Wacht met eten tot uw gesprekpartner begint, als de lunch op uw uitnodiging plaatsvindt. U laat zien dat de ander belangrijk voor u is.

Informatie op schrift
Italianen vinden het fijn iets tastbaars van u te krijgen. Aan het begin van een gesprek worden vaak visitekaartjes uitgewisseld. Aan het eind van het gesprek kunt u een brochure achterlaten. Het zal zeker extra gewaardeerd worden als uw kaartje en folder (of samenvatting daarvan) in het Italiaans zijn opgesteld. De Engelse taal is, zeker in het midden- en kleinbedrijf, nog steeds niet echt ingeburgerd in Italië.

Hulp nodig?
Misschien vindt u het lastig om een afspraak vast te leggen, of wilt u zeker weten dat er tijdens het gesprek geen misverstanden ontstaan. Of u heeft nog geen bedrijfsinformatie in het Italiaans, en u beschikt niet over voldoende Italiaans taalkennis om die zelf op te stellen. Geen nood. Ik help graag, door de mailwisseling voor u te voeren, een telefoontje te plegen, als tolk bij uw gesprek te zijn, of uw folder te vertalen. Neem gerust contact met me op.

Misschien vind je deze blog ook leuk:
Een huis in Italië kopen

Vertalersworkshop op de Bologna Bookfair

Verslag workshop vertaalstrategieën

Op 26 maart volgde ik op de kinderboekenbeurs in Bologna de lezing van Roberta Magnaghi, vertaalster, vanuit het Duits naar het Italiaans, van kinderboekenauteurs Susan Kreller en Erich Kästner. De vertaalstrategieën die ze besprak komen in het algemeen voor bij het vertalen van kinderboeken. Een kort verslag van de belangrijkste.

 Kindertaal – foute zinnen

Kindertaal bevat soms zinnen die niet correct zijn, er zitten grammaticale, idiomatische of syntactische fouten in. Ook boekpersonages (kinderen) kunnen in de brontekst zo’n foute zin maken. Dan moet er in de vertaling ook een fout worden gemaakt, zo mogelijk dezelfde. Een voorbeeld vanuit het Duits naar het Italiaans: meine Mutter ist ganz tot / [vert.] mia madre è tutta morta.

 Kindertaal – spreektaal

In de doeltekst moet de spreektaal die de kinderen gebruiken volledig genaturaliseerd worden, dat wil zeggen worden aangepast naar spreektaal van de doeltaalkinderen. De vertaling moet in de oren van de lezertjes net zo vertrouwd klinken als het origineel op haar lezertjes. De kindertaal uit de brontekst kan nagenoeg nooit letterlijk vertaald worden. Het is dan belangrijk dat de vertaler goed voor ogen houdt wat de leeftijd is van de beoogde doeltaallezer, want zegswijzen verschillen nogal eens per leeftijdsgroep. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld scheldwoorden. Misschien is er wel een equivalent voor een gebruikt scheldwoord in de doeltaal, maar wordt dit helemaal niet gebruikt door de doeltaalkinderen. Het scheldwoord kan in de vertaling totaal misplaatst en een echte misser zijn, ook al is de vertaling sec correct.

 Naturaliseren in de vertaling – voeding

Ook bij eten en drinken gaat het erom hoe vertrouwd kinderen ermee zijn: welk beeld roept een bepaald snoepgoed of drankje op? Je moet voorkomen dat in de vertaling een vervreemdend effect ontstaat als de auteur juist voor vertrouwdheid wilde zorgen. Magnaghi geeft het voorbeeld van het kind dat op de markt Pretzel und Limonade krijgt. Zij koos als vertaling focaccine e arranciata, twee voor Italiaanse kinderen bekende lekkernijen. De letterlijke vertaling ciambelline salate e limonata zou te exotisch zijn geweest voor dit boek. De letterlijke betekenis van Pretzel und Limonade was hier niet belangrijk, het ging erom dat het kind op de markt iets kreeg wat kinderen op de markt vaker krijgen. En lekker vinden.
Dat de betekenis niet van belang is, is natuurlijk een voorwaarde om op deze manier te kunnen naturaliseren.

 Woordspelingen vertalen – grapje of informatie?

Woordspelingen zijn altijd lastig, niet alleen in kinderboeken. Maar in kinderboeken zijn ze wel extra lastig, omdat kinderen een kleiner referentiekader hebben. De woordspeling kan in elk geval nooit letterlijk vertaald worden, want de kans dat de kinderen de betekenis dan niet vatten is te groot. Als de informatie uit de woordspeling verder niet belangrijk is, kun je ervoor kiezen een andere woordspeling te maken met dezelfde of met andere woorden. Er staat dan in de vertaling op dezelfde plek een grapje als in het origineel.

Als de informatie wel van belang is, zijn er twee mogelijkheden: 1. Je laat de woordspeling vallen en geeft de informatie letterlijk weer; op een andere plek in de vertaling moet dan alsnog een (andere) woordspeling worden gemaakt. 2. Je vertaalt de woordspeling met een andere woordspeling of grapje en geeft de informatie op een andere manier weer in de vertaling. Bij deze manier kan het nodig zijn om tekst toe te voegen aan de vertaling. Let op dat dat kan in de vormgeving!

 Namen – vertalen, naturaliseren of aanpassen?

Eigennamen worden niet vertaald, tenzij de naam, of de klank ervan een betekenis hebben in de tekst die de naam in de doeltaal niet heeft. (Hierover gaat mijn blog Namen vertalen. Wel kun je er voor kiezen om de schrijfwijze van een naam licht aan te passen, wanneer de doeltaallezertjes te veel moeite zouden hebben met de uitspraak. Zo werd Trauschel in de Italiaanse vertaling Traudel.

Als het boek, bijvoorbeeld voor heel jonge kinderen, helemaal genaturaliseerd wordt, is het raadzaam ook alle namen te naturaliseren. Hier ging de workshop verder niet in.

Zegswijzen vertalen

Gezegdes en spreekwoorden vertaal je natuurlijk altijd met een equivalent in de doeltaal en nooit letterlijk. Ook hier is het weer opletten dat het voor de doeltaalkinderen een enigszins bekend gezegde of spreekwoord is. Tenminste als het dat in de brontaal ook was. Soms is er geen bestaand gezegde in de doeltaal voor handen. Dan moet je in elk geval de informatie overbrengen, maar het beeld alleen als dat duidelijk genoeg is. Zo niet, kies dan een ander beeld.

Magnaghi gaf als voorbeeld uit de Duitste tekst: Du bist als Kind zu heiss gebadet worden. In haar vertaling werd dat Ti hanno sbattuto la testa da bambino.

 

Fiera del libro - Bologna 2014
Fiera del libro – Bologna 2014

De Boekenbeurs in Bologna biedt, naast veel informatie over nieuwe kinderboeken, interessante workshops voor vertalers, auteurs en illustratoren van kinderboeken.

 

 

 

 


Namen vertalen in een kinderboek

Kinderboeken vertalen: hoe vertaal je eigennamen?

De Stenen MoppentapperVandaag kwamen mijn exemplaren binnen van de jongste telg in de serie van de Oerknagers, een doldwaze serie over de voorouder van Geronimo Stilton uit de oertijd, Geronimo Stilstone. Het is altijd weer
spannend je vertaalde boek in handen te hebben en door te bladeren. Altijd spannend of je niet een woord ziet staan, waar je dan toch liever dat andere voor had gekozen. Vertalen is kiezen.
Ook in dit boek stond ik weer voor een aantal lastige keuzes. Vooral de namen van de personages in de serie zorgen nog wel eens voor slapeloze nachten. Normaal gesproken worden de naam van boekpersonages niet vertaald. In kinderboeken is dat soms anders, vooral wanneer de naam een betekenis heeft die ertoe doet. Denk bijvoorbeeld aan de namen in de boeken van Harry Potter.

Zo hebben we hier Scaltrello Sottut, een hyperactieve, praatgrage verslaggever die altijd van alle laatste nieuwtjes op de hoogte is. En de dikbuikige Gonfalone Sgrunt, die nog nooit van zijn leven gelachen heeft en iedere zin afsluit met een nors: sgrunt! (grumpf!).

Waar leg je de nadruk op bij de vertaling van de naam? Op de betekenis? En lukt het dan wel alle elementen van de betekenis ook in de vertaling uit te laten komen? Of op het karakter van het personage, zijn uiterlijk of juist op de klank van de naam? En in dat laatste geval, kies je dan voor alliteratie, voor ritme …

Nadat de naam een tijdje heeft gesudderd en een keer of wat is veranderd, wordt het meestal een combinatie van die drie. Hier werden het uiteindelijk Rep Ratelmuis en Sjaggy Grumpf, in het grappige avontuur De stenen moppentapper.

IMAG0009

Boekvertaling: mythes en taboes ; Leesplezier met detectives ; Hoe kwam jij in de kerststemming? ; Vertalersworkshop op de Bolognabookfair 2014